هر دو مقام اين كيفيت است ، و همچنين عكس خالى از استبعاد نيست ، پس حكم به جواز اجتزاء به هر يك از كيفيتى كه بوده باشد أقرب به حكم به تعين است . و آنچه ظاهر مىشود از مرحوم علامه در كتاب نهاية الاحكام آن است كه امر اوسع از اين است ، قال بعد الحكم بوجوب اللهم صل على محمد و آل محمد : و لو قال صلَّى اللَّه عليه و آله أو صلى اللَّه على رسوله و آله فالاقرب الاجزاء « 1 » ، مقتضاى اين عبارت اين است كه در مقام صلوات در تشهد هرگاه اتيان به هر يك از از چهار لفظ نمايد جايز است ، اول اللهم صل على محمد و آل محمد ، دوم صلى اللَّه على محمد و آله ، سوم صلَّى اللَّه عليه و آله ، چهارم صلى اللَّه على رسوله و آله ، پس هرگاه بگويد اللهم صل على محمد و آله نظر به فرمودهء ايشان اين نيز بىعيب بايد بوده باشد ، بنا بر اين به مقتضاى كلام آن مرحوم اتيان به هر يك از پنج لفظ كه بوده باشد بىعيب خواهد بود . و لكن مقتضاى كلام آن مرحوم در كتاب تذكرة و قواعد جواز اجتزاء به يكى از دو لفظ است : اول اللهم صل على محمد و آل محمد ، دوم اللهم صل على محمد و آله ، پس اقوال در اين مقام چهار است : اول : آن است كه معين است اللهم صل على محمد و آل محمد ، اين مختار أكثر فقهاء است و شيخ شهيد در كتاب ذكرى اين قول را نسبت به مشهور داده و مختار آن مرحوم در ذكرى و بيان و دروس و لمعه همين قول است . دوم : مثل اين است لكن به علاوه به تجويز اضافهء آل را به ضمير به اين نحو اللهم صل على محمد و آله ، اين مختار مرحوم علامه است در قواعد و تذكره . سوم : تخيير است ما بين اللهم صل على محمد و آل محمد و ما بين صلى اللَّه عليه و آله الطاهرين ، و اين ظاهر مىشود از مرحوم شيخ مفيد و سلار ، و ظاهر اين است آنچه

--> « 1 » نهاية الاحكام ج 1 / 500 .